ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ: ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΥ

- in ΕΛΛΑΣ, ΚΟΙΝΩΝΙΑ

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ
ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΚΑΙ ΕΣΠΕΡΙΝΩΝ ΓΕΝΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ

ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ

ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΚΑΙ ΕΣΠΕΡΙΝΩΝ ΓΕΝΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ ΤΕΤΑΡΤΗ 16 ΙΟΥΝΙΟΥ 2021 – ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ:

ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΥ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ: ΕΞΙ (6)

Α. ΔΙΔΑΓΜΕΝΟ ΚΕΙΜΕΝΟ Πλάτων, Πρωταγόρας, 322a-323a

…κατ’ ἀρχὰς ἄνθρωποι ᾤκουν σποράδην, πόλεις δὲ οὐκ ἦσαν· ἀπώλλυντο οὖν ὑπὸ τῶν θηρίων διὰ τὸ πανταχῇ αὐτῶν ἀσθενέστεροι εἶναι, καὶ ἡ δημιουργικὴ τέχνη αὐτοῖς πρὸς μὲν τροφὴν ἱκανὴ βοηθὸς ἦν, πρὸς δὲ τὸν τῶν θηρίων πόλεμον ἐνδεής –πολιτικὴν γὰρ τέχνην οὔπω εἶχον, ἧς μέρος πολεμική– ἐζήτουν δὴ ἀθροίζεσθαι καὶ σῴζεσθαι κτίζοντες πόλεις· ὅτ’ οὖν ἀθροισθεῖεν, ἠδίκουν ἀλλήλους ἅτε οὐκ ἔχοντες τὴν πολιτικὴν τέχνην, ὥστε πάλιν σκεδαννύμενοι διεφθείροντο.

Ζεὺς οὖν δείσας περὶ τῷ γένει ἡμῶν μὴ ἀπόλοιτο πᾶν, Ἑρμῆν πέμπει ἄγοντα εἰς ἀνθρώπους αἰδῶ τε καὶ δίκην, ἵν’ εἶεν πόλεων κόσμοι τε καὶ δεσμοὶ φιλίας συναγωγοί. Ἐρωτᾷ οὖν Ἑρμῆς Δία τίνα οὖν τρόπον δοίη δίκην καὶ αἰδῶ ἀνθρώποις· «Πότερον ὡς αἱ τέχναι νενέμηνται, οὕτω καὶ ταύτας νείμω; νενέμηνται δὲ ὧδε· εἷς ἔχων ἰατρικὴν πολλοῖς ἱκανὸς ἰδιώταις, καὶ οἱ ἄλλοι δημιουργοί· καὶ δίκην δὴ καὶ αἰδῶ οὕτω θῶ ἐν τοῖς ἀνθρώποις, ἢ ἐπὶ πάντας νείμω;» «Ἐπὶ πάντας», ἔφη ὁ Ζεύς, «καὶ πάντες μετεχόντων· οὐ γὰρ ἂν γένοιντο πόλεις, εἰ ὀλίγοι αὐτῶν μετέχοιεν ὥσπερ ἄλλων τεχνῶν· καὶ νόμον γε θὲς παρ’ ἐμοῦ τὸν μὴ δυνάμενον αἰδοῦς καὶ δίκης μετέχειν κτείνειν ὡς νόσον πόλεως».

ΤΕΛΟΣ 1ΗΣ ΑΠΟ 6 ΣΕΛΙΔΕΣ

page1image553121792

ΑΡΧΗ 2ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ
ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΚΑΙ ΕΣΠΕΡΙΝΩΝ ΓΕΝΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ

Α1.α. Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό που αντιστοιχεί σε καθεμιά από τις παρακάτω περιόδους λόγου και δίπλα σε αυτόν τη λέξη «Σωστό», αν είναι σωστή, ή τη λέξη «Λάθος», αν είναι λανθασμένη, με βάση το αρχαίο κείμενο (μονάδες 3) και να τεκμηριώσετε κάθε απάντησή σας γράφοντας τις λέξεις/φράσεις του αρχαίου κειμένου που την επιβεβαιώνουν (μονάδες 3):

1. Η πολεμική τέχνη είναι μέρος της πολιτικής.
2. Κατά τον Πρωταγόρα, ο Δίας ανησύχησε για τον πιθανό αφανισμό του ανθρώπινου γένους.
3. Οι τέχνες έχουν διαμοιραστεί σε όλους.

(μονάδες 6)

β. 1. «…διὰ τὸ πανταχῇ αὐτῶν»: Σε ποια λέξη του αρχαίου κειμένου αναφέρεται η αντωνυμία «αὐτῶν»;

2. «…οὕτω καὶ ταύτας νείμω;»: Σε ποια φράση του αρχαίου κειμένου αναφέρεται το επίρρημα «οὕτω»;

(μονάδες 4)

Μονάδες 10

Β1. «Ζεὺς οὖν δείσας περὶ τῷ γένει ἡμῶν μὴ ἀπόλοιτο πᾶν, Ἑρμῆν πέμπει ἄγοντα εἰς ἀνθρώπους αἰδῶ τε καὶ δίκην, ἵν’ εἶεν πόλεων κόσμοι τε καὶ δεσμοὶ φιλίας συναγωγοί»: Ποια είναι τα μέρη της πολιτικής αρετής και ποια η λειτουργία τους στην πολιτική κοινωνία;

Μονάδες 10

Β2. «Ἐπὶ πάντας», ἔφη ὁ Ζεύς, «καὶ πάντες μετεχόντων· οὐ γὰρ ἂν γένοιντο πόλεις, εἰ ὀλίγοι αὐτῶν μετέχοιεν ὥσπερ ἄλλων τεχνῶν· καὶ νόμον γε θὲς παρ’ ἐμοῦ τὸν μὴ δυνάμενον αἰδοῦς καὶ δίκης μετέχειν κτείνειν ὡς νόσον πόλεως»: Να βρείτε τέσσερις (4) γλωσσικές επιλογές με τις οποίες παρουσιάζεται η εντολή του Δία για την επιβολή της θανατικής ποινής (μονάδες 4). Πώς δικαιολογείται η αυστηρότητα της ποινής; (μονάδες 6)

Μονάδες 10

ΤΕΛΟΣ 2ΗΣ ΑΠΟ 6 ΣΕΛΙΔΕΣ

page2image637907584

ΑΡΧΗ 3ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ
ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΚΑΙ ΕΣΠΕΡΙΝΩΝ ΓΕΝΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ

Β3. Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό που αντιστοιχεί σε καθεμιά από τις παρακάτω περιόδους λόγου και δίπλα σε αυτόν τη λέξη «Σωστό», αν είναι σωστή, ή τη λέξη «Λάθος», αν είναι λανθασμένη:

1. Στην καταδίκη του Σωκράτη συνέβαλε και η υποψία ότι ο φιλόσοφος διαπνεόταν από δημοκρατικά φρονήματα.
2. Η αρχαία ελληνική θρησκεία διέθετε ιερατείο με αποστολή τη μεσολάβηση μεταξύ θεών και ανθρώπων.

3. Στο πρώτο του ταξίδι στη Σικελία ο Πλάτων ήρθε σε επαφή με τη φιλοσοφία των Πυθαγορείων.
4. Η 7η Επιστολή δίνει πληροφορίες για τη ζωή του Πλάτωνα.

5. Ο Ησίοδος δίνει μια εξαιρετικά αισιόδοξη εικόνα για την εξέλιξη της ανθρωπότητας.

Μονάδες 10

Β4.α. Να αντιστοιχίσετε στο τετράδιό σας καθεμιά αρχαία ελληνική λέξη της Στήλης Α με την ετυμολογικά συγγενή της νεοελληνική λέξη της Στήλης Β (στη Στήλη Β περισσεύουν δύο λέξεις).

Στήλη Α 1. σποράδην

2. σκεδαννύμενοι 3. ἀπώλλυντο
4. ἱκανὸς
5. μετεχόντων

6. θὲς

Στήλη Β
α. παρακαταθήκη β. θέαμα
γ. διασκέδαση
δ. θύμα

ε. σπαρτά
στ. πανωλεθρία

ζ. άφιξη
η. σχολικόςpage3image627359952 page3image627360240 page3image627360528 page3image627360816 page3image627361104page3image627361392 page3image627361680 page3image627362096 page3image627362384 page3image627362672page3image627362960 page3image627363248 page3image627363536 page3image627363824 page3image627364112page3image627364656 page3image627364848

Β4.β. Για καθεμιά από τις δύο παρακάτω λέξεις να γράψετε μία περίοδο λόγου στα νέα ελληνικά, όπου η ίδια λέξη, στο ίδιο μέρος του λόγου, σε οποιαδήποτε μορφή της (πτώση, αριθμό, γένος, έγκλιση, χρόνο), χρησιμοποιείται με διαφορετική σημασία από αυτήν που έχει στο αρχαίο κείμενο:

«διεφθείροντο», «δημιουργοί». (μονάδες 4) Μονάδες 10

ΤΕΛΟΣ 3ΗΣ ΑΠΟ 6 ΣΕΛΙΔΕΣ

(μονάδες 6)

page3image627409648

Β5.

ΑΡΧΗ 4ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ
ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΚΑΙ ΕΣΠΕΡΙΝΩΝ ΓΕΝΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ

ΠΑΡΑΛΛΗΛΟ ΚΕΙΜΕΝΟ

Στο παρακάτω κείμενο, ο συνομιλητής του Σωκράτη Καλλικλής αντιπαραθέτει τους θετούς νόμους της κοινωνίας με το δίκαιο της φύσης.

Νομίζω ότι αυτοί που καθορίζουν τους νόμους είναι οι αδύνατοι άνθρωποι, δηλαδή οι πολλοί. Αυτοί καθορίζουν όχι μόνο τους νόμους αλλά και γενικότερα τι είναι αξιέπαινο και τι αξιοκατάκριτο, με αποκλειστικό κριτήριο τους εαυτούς τους και το συμφέρον τους. Φοβίζουν λοιπόν τους πιο δυνατούς και ικανούς ανθρώπους και τους λένε ότι η πλεονεξία είναι κάτι άσχημο και άδικο και ότι το να ζητά κανείς να έχει περισσότερα από τους άλλους είναι ο πυρήνας της αδικίας. Ο λόγος είναι απλός: αφού οι ίδιοι είναι χειρότεροι, τους αρκεί να έχουν όλοι ίσα μερίδια. Γι’ αυτό, το να ζητά κανείς να έχει περισσότερα από τους πολλούς νομίζεται άδικο και άσχημο και θεωρείται παράνομο. Η ίδια η φύση, ωστόσο, δείχνει, κατά τη γνώμη μου, ότι είναι δίκαιο όποιος είναι καλύτερος και δυνατότερος να έχει περισσότερα από τον χειρότερο και τον πιο αδύνατο.

Πλάτων, Γοργίας, 483b-d

Ποια είναι η άποψη του Καλλικλή για την αδικία; Να τη συγκρίνετε με την αντίστοιχη άποψη του Πρωταγόρα στο παρακάτω απόσπασμα από το κείμενο αναφοράς: «ἐζήτουν δὴ ἀθροίζεσθαι καὶ σῴζεσθαι κτίζοντες πόλεις· ὅτ’ οὖν ἀθροισθεῖεν, ἠδίκουν ἀλλήλους ἅτε οὐκ ἔχοντες τὴν πολιτικὴν τέχνην, ὥστε πάλιν σκεδαννύμενοι διεφθείροντο».

Μονάδες 10

Γ. ΑΔΙΔΑΚΤΟ ΚΕΙΜΕΝΟ Ξενοφών, Απολογία Σωκράτους, 31-34,

(ed. E.C. Marchant, OXFORD CLASSICAL TEXTS)

Στο παρακάτω απόσπασμα από τον επίλογο του έργου «Απολογία Σωκράτους», ο Ξενοφών διατυπώνει κρίσεις για τη στάση του Σωκράτη στο δικαστήριο.

Ἄνυτος μὲν δὴ διὰ τὴν τοῦ υἱοῦ πονηρὰν παιδείαν καὶ διὰ τὴν αὑτοῦ ἀγνωμοσύνην ἔτι καὶ τετελευτηκὼς τυγχάνει κακοδοξίας.

ΤΕΛΟΣ 4ΗΣ ΑΠΟ 6 ΣΕΛΙΔΕΣ

page4image627494800

ΑΡΧΗ 5ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ
ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΚΑΙ ΕΣΠΕΡΙΝΩΝ ΓΕΝΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ

Σωκράτης δὲ διὰ τὸ μεγαλύνειν ἑαυτὸν ἐν τῷ δικαστηρίῳ φθόνον ἐπαγόμενος μᾶλλον καταψηφίσασθαι ἑαυτοῦ ἐποίησε τοὺς δικαστάς. ἐμοὶ μὲν οὖν δοκεῖ θεοφιλοῦς μοίρας τετυχηκέναι· τοῦ μὲν γὰρ βίου τὸ χαλεπώτατον ἀπέλιπε, τῶν δὲ θανάτων τοῦ ῥᾴστου ἔτυχεν. ἐπεδείξατο δὲ τῆς ψυχῆς τὴν ῥώμην· ἐπεὶ γὰρ ἔγνω τοῦ ἔτι ζῆν τὸ τεθνάναι αὐτῷ κρεῖττον εἶναι, ὥσπερ οὐδὲ πρὸς τἆλλα τἀγαθὰ προσάντης ἦν, οὐδὲ πρὸς τὸν θάνατον ἐμαλακίσατο, ἀλλ’ ἱλαρῶς καὶ προσεδέχετο αὐτὸν καὶ ἐπετελέσατο. ἐγὼ μὲν δὴ κατανοῶν τοῦ ἀνδρὸς τήν τε σοφίαν καὶ τὴν γενναιότητα οὔτε μὴ μεμνῆσθαι δύναμαι αὐτοῦ οὔτε μεμνημένος μὴ οὐκ ἐπαινεῖν. εἰ δέ τις τῶν ἀρετῆς ἐφιεμένων ὠφελιμωτέρῳ τινὶ Σωκράτους συνεγένετο, ἐκεῖνον ἐγὼ τὸν ἄνδρα ἀξιομακαριστότατον νομίζω.

προσάντης: απότομος, απόκρημνος, μτφ. αντίθετος ἐμαλακίσατο: έδειξε αδυναμία, δείλιασε
ἐφιεμένων: αυτών που επιθυμούν

Γ1. Να γράψετε στο τετράδιό σας τη μετάφραση του παρακάτω αποσπάσματος: «Ἄνυτος μὲν… τετυχηκέναι».

Μονάδες 10 Γ2. Για ποιους λόγους ο Ξενοφών θεωρεί ότι ο Σωκράτης επέδειξε

ψυχική ρώμη και πώς κρίνει τη στάση του;

Μονάδες 10

Γ3.α. «ἐμοὶ μὲν οὖν δοκεῖ θεοφιλοῦς μοίρας τετυχηκέναι· τοῦ μὲν γὰρ βίου τὸ χαλεπώτατον»: να ξαναγράψετε το απόσπασμα μεταφέροντας τα επίθετα στον αντίθετο αριθμό, στον συγκριτικό βαθμό και μετατρέποντας όλους τους υπόλοιπους κλιτούς ονοματικούς τύπους στον αντίθετο αριθμό.

(μονάδες 7)

β. «ἐπεὶ γὰρ ἔγνω τοῦ ἔτι ζῆν τὸ τεθνάναι»: να γράψετε το β’ ενικό πρόσωπο προστακτικής όλων των ρηματικών τύπων του αποσπάσματος, στον ίδιο χρόνο και στην ίδια φωνή.

(μονάδες 3)

Μονάδες 10

page5image624241376 page5image624241664page5image624242016

ΤΕΛΟΣ 5ΗΣ ΑΠΟ 6 ΣΕΛΙΔΕΣ

page5image624245536

ΑΡΧΗ 6ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ
ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΚΑΙ ΕΣΠΕΡΙΝΩΝ ΓΕΝΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ

Γ4.α. Να χαρακτηρίσετε συντακτικά τούς όρους: διὰ τὸ μεγαλύνειν, τοῦ ζῆν, τοῦ ἀνδρός, ἀξιομακαριστότατον.

(μονάδες 4)

β. Να εντοπίσετε και να χαρακτηρίσετε ως προς το είδος τον υποθετικό λόγο του κειμένου, αιτιολογώντας τον χαρακτηρισμό σας (μονάδες 3). Να κάνετε όλες τις απαραίτητες αλλαγές ώστε να δηλώνει το προσδοκώμενο (μονάδες 3).

ΟΔΗΓΙΕΣ (για τους εξεταζομένους)

(μονάδες 6)

Μονάδες 10

page6image627047904

  1. Στο εξώφυλλο να γράψετε το εξεταζόμενο μάθημα. Στο εσώφυλλο πάνω-πάνω να συμπληρώσετε τα ατομικά σας στοιχεία. Στην αρχή των απαντήσεών σας να γράψετε πάνω-πάνω την ημερομηνία και το εξεταζόμενο μάθημα. Να μην αντιγράψετε τα θέματα στο τετράδιο και να μη γράψετε πουθενά στις απαντήσεις σας το όνομά σας.
  2. Να γράψετε το ονοματεπώνυμό σας στο πάνω μέρος των φωτοαντιγράφων αμέσως μόλις σας παραδοθούν. Τυχόν σημειώσεις σας πάνω στα θέματα δεν θα βαθμολογηθούν σε καμία περίπτωση. Κατά την αποχώρησή σας, να παραδώσετε μαζί με το τετράδιο και τα φωτοαντίγραφα.
  3. Να απαντήσετε στο τετράδιό σας σε όλα τα θέματα μόνο με μπλε ή μόνο με μαύρο στυλό με μελάνι που δεν σβήνει.
  4. Κάθε απάντηση τεκμηριωμένη είναι αποδεκτή.
  5. Διάρκεια εξέτασης: τρεις (3) ώρες μετά τη διανομή των φωτοαντιγράφων.
  6. Χρόνος δυνατής αποχώρησης: 10.00 π.μ.

    ΣΑΣ ΕΥΧΟΜΑΣΤΕ KΑΛΗ ΕΠΙΤΥΧΙΑ. ΤΕΛΟΣ ΜΗΝΥΜΑΤΟΣ

    page1image553258416

    ΘΕΜΑ Α Α1α.
    1 Σωστό 2 Σωστό 3 Λάθος Α1β

    1. «αυτών»→ των θηρίων
    2. «ουτω» → ως αι τέχναι νενεμηνται

    ΘΕΜΑ Β

    Β1.

    Στο σημείο αυτό κορυφώνεται ο πρωταγόρειος μύθος. Ο Δίας, ο ύψιστος ρυθμιστής των ανθρώπινων πραγμάτων, παρεμβαίνει για να λυτρώσει το ανθρώπινο γένος από τον αφανισμό. Στέλνει τον αγγελιοφόρο του, τον Ερμή, να προσφέρει της ανθρώπους την αἰδῶ και τη δίκην, προκειμένου να διασφαλιστούν η κοινωνική τάξη και αρμονία και να αποτραπεί η αλληλοεξόντωση των ανθρώπων.

    Αἰδώς: Είναι το αίσθημα της ντροπής που νιώθει ο κοινωνικός άνθρωπος για κάθε πράξη που αντιβαίνει στις καθιερωμένες κοινωνικές αντιλήψεις, αλλά και η αγανάκτηση που συχνά εκδηλώνεται με αποδοκιμασία προς όποιον ενεργεί αντικοινωνικά. Το αίσθημα αυτό λειτουργεί και ως κίνητρο για την εκτέλεση του χρέους και του καθήκοντος που επιβάλλει η κοινωνία στα μέλη της, αφού έτσι αποφεύγονται η αγανάκτηση και η αποδοκιμασία των άλλων. Η αἰδὼς είναι ο αυτοσεβασμός κι ο σεβασμός στους άλλους (των ανωτέρων, των γονέων, των συγγενών, των φίλων, αλλά και των απροστάτευτων). Είναι μια αρετή που καθορίζει τη δέουσα συμπεριφορά της αμοιβαίες ενέργειες των μελών μιας κοινωνίας ή ομάδας, που προφυλάσσει το άτομο από τη δημόσια αποδοκιμασία για ανάρμοστη συμπεριφορά ή από τον περίγελο. Είναι ο σεβασμός της τη δημόσια γνώμη, το συναίσθημα της ντροπής για μία αποτυχία της στόχους ή στη προσέγγιση του ιδανικού προτύπου συμπεριφοράς. Η αἰδὼς αντιστοιχεί της άγραφες ηθικές αξίες της η σωφροσύνη, ο αυτοέλεγχος, ο αυτοσεβασμός. Η έννοια της αἰδοῦς είναι κυρίαρχη, τόσο στον ομηρικό κόσμο, όσο και στη κλασική κοινωνία.

    Δίκη: Είναι το αίσθημα της δικαιοσύνης, ο σεβασμός των δικαιωμάτων των συνανθρώπων της και οι ενέργειες για την αποκατάσταση τους, όταν καταστρατηγούνται βάναυσα από κάποιον. Η δίκη δηλαδή θα μπορούσε να ταυτιστεί με την έμφυτη αντίληψη για το δίκαιο, το σωστό και το νόμιμο.

    page1image553555584 page1image553555872 page1image553556160 page1image553556448 page1image553556736 page1image553557024 page1image553557312 page1image553557728 page1image553558016 page1image553558304 page1image553558592 page1image553558880 page1image553559168 page1image553559456 page1image553559744 page1image553560288 page1image553560480page1image553560768 page1image553561056 page1image553561344 page1image553561632 page1image553561920

    page2image667981168

    Αἰδὼς και Δίκη είναι έννοιες αλληλένδετες, αφού η μία προϋποθέτει την άλλη∙ σεβασμός της ηθικές αξίες δεν μπορεί να υπάρξει χωρίς δικαιοσύνη, αλλά και η δικαιοσύνη προσδιορίζεται από τον ηθικό κώδικα αξιών. Κάθε πολιτιστικά προηγμένη κοινωνία θεμελιώνεται πάνω της καθολικές αξίες της αἰδοῦς και της δίκης. Ο αλληλοσεβασμός και το αίσθημα δικαιοσύνης που διέπει της σχέσεις των πολιτών μεταξύ της και με την πολιτεία, εδραιώνει την αμοιβαία εμπιστοσύνη και εξασφαλίζει ισορροπία σ’ αυτές της σχέσεις. Τότε, και μ’ αυτές της προϋποθέσεις, αναπτύσσονται φιλικοί δεσμοί μεταξύ των πολιτών. Η αἰδὼς και η δίκη εξασφαλίζουν την αξιοπρέπεια του ανθρώπου, τον εμποδίζουν να συμπεριφέρεται εγωιστικά, μισαλλόδοξα και ατομιστικά και συμβάλλουν στη διατήρηση της πολιτικής και κοινωνικής αρμονίας. Η αιδώς και η δίκη δημιουργούν της απαραίτητες προϋποθέσεις για την ανάπτυξη του πολιτισμού και την πρόοδο της ανθρωπότητας. Και οι δύο αυτές ιδιότητες κρίνονται απαραίτητες για κάθε πολίτη και συνιστούντα συστατικά στοιχεία της πολιτικής αρετής.

    –Συγκεντρωτικά (σχόλιο φακέλου, σ. 62)

    Αἰδώς: Το αίσθημα σεβασμού της μέλους της κοινότητας έναντι των υπολοίπων, της οι ηθικές αναστολές και φόβοι που προφυλάσσουν τον άνθρωπο από αντικοινωνική συμπεριφορά (με άλλα λόγια: ο αυτοσεβασμός, η ντροπή που νιώθει ο άνθρωπος όταν έχει προβεί σε τέτοια συμπεριφορά). Σε ένα λεξικό με τον τίτλο Ὅροι, το οποίο ανάγεται στην πλατωνική Ακαδημία, η αἰδώς ορίζεται ως «εκούσια υποχώρηση από απερίσκεπτη συμπεριφορά, σύμφωνα με το δίκαιο και αυτό που φαίνεται καλύτερο· εκούσια κατανόηση του καλύτερου· προσοχή για αποφυγή της δικαιολογημένης επίκρισης» (412c). Το δίπολο των αρετών αἰδὼς καὶ δίκη ισοδυναμεί με το σωφροσύνη καὶ δικαιοσύνη, το οποίο χρησιμοποιεί ο Πρωταγόρας στο επιμύθιο του λόγου του.

    Δίκη: Στο συγκεκριμένο απόσπασμα η λέξη δίκη δεν χρησιμοποιείται με τη σημασία της δικαστικής διαδικασίας. Βρίσκεται κοντά στην αρχική της σημασία· δίκη: το ορθό, το δίκαιο. Κατά προέκταση, η δίκη δηλώνει εδώ την έμφυτη αντίληψη για το σωστό, το κοινό περί δικαίου αίσθημα.

    Β2.

    1) 2) 3) 4)

    5) 6)

    page2image667057136 page2image667057424 page2image667057712 page2image667058000 page2image667058288 page2image667058576 page2image667058864 page2image667059280 page2image667059568 page2image667059856 page2image667060144 page2image667060432page2image667060720 page2image667061008 page2image667061296 page2image667061840 page2image667062032 page2image667062320 page2image667062608 page2image667062896 page2image667063184page2image667063472

    Γλωσσικές επιλογές με τις οποίες παρουσιάζεται η εντολή του Δία για την επιβολή

    page2image667073072 page2image667073360

    της θανατικής ποινής:

    page2image667076496 page2image667076784

    Επανάληψη: πάντας… πάντες + πόλεις…πόλεως.

    Αντίθεση: πάντες – ὀλίγοι

    Προστακτική: θὲς, μετεχόντων

    Δυνητική ευκτική: ἄν γὲνοιντο που δηλώνει αυτό που θα μπορούσε να συμβεί

    στο παρόν – μέλλον

    Εναλλαγή ευθέος και πλαγίου λόγου

    Μεταφορά/ παρομοίωση: «ὡς νόσον πόλεως»

    page3image551271248

    Ο Πρωταγόρας τελειώνει τον μύθο με τον Δία να επιβάλλει αυστηρά την

    ανάγκη της καθολικότητας της πολιτικής αρετής και μάλιστα με την ποινή του

    θανάτου δηλώνοντας έτσι την πολύ μεγάλη σημασία που δίνει στις αξίες της

    αιδούς και της δίκης για τη συγκρότηση και τη διατήρηση της πολιτείας.

    Η σημασία και η αυστηρότητα του νόμου του Δία τονίζεται από την επιβολή

    θανατικής ποινής («κτείνειν ὡς νόσον πόλεως») σε όποιον δεν συμμορφώνεται

    στις εντολές του. Η παρομοίωση όποιου δεν συμμετέχει στην πολιτική αρετή με

    αρρώστια της πόλης υποδηλώνει ότι αποτελεί κίνδυνο γι’ αυτή και πρέπει να

    θανατωθεί για να διαφυλαχθεί η τάξη και η ισορροπία του συνόλου. Ο Δίας

    ζητάει το απόλυτο και το απαιτεί με αμείλικτη σκληρότητα. Επιπλέον η

    επιβολή της ποινής του θανάτου από τον Δία, και συνεπώς η αδυναμία του να

    εξασφαλίσει την καθολικότητά τους, δείχνει ότι οι αξίες της αιδούς και της

    δίκης δεν είναι έμφυτες, γιατί δεν αποτελούσαν γνώρισμα της αρχικής

    ανθρώπινης φύσης και ότι ο σκληρός νόμος που τις επιβάλλει είναι «έργο του

    χρόνου, της πικρής πείρας και της ανάγκης». Με αυτόν τον τρόπο οι πολίτες

    διαμορφώνουν κοινωνικοπολιτική συνείδηση και αναδεικνύονται υπεύθυνοι

    για τη χρηστή διοίκηση, αφού αυτή εξαρτάται από το δικαίωμά τους να έχουν

    βαρύνουσα άποψη για τη διαχείριση των δημόσιων υποθέσεων.

    page3image613310672 page3image613310960 page3image613311248 page3image613311536 page3image613311824 page3image613312112 page3image613312528 page3image613312816 page3image613313104 page3image613313392 page3image613313680 page3image613313968 page3image613314256 page3image613314544 page3image613315088 page3image613315280

    Ο Πρωταγόρας φαίνεται ότι δέχεται πως η πολιτική ιδιότητα, έστω και ως κατάφαση στην έννοια της δικαιοσύνης, είναι ειδοποιό γνώρισμα του ανθρώπου και απαραίτητη προϋπόθεση για να είναι δεκτός στην πολιτική κοινωνία. Όταν και αυτό το ελάχιστο της κατάφασης στην έννοια του δικαίου λείπει από κάποιον, ο άνθρωπος αυτός δεν μπορεί να συγκαταλέγεται ανάμεσα στους ανθρώπους, γιατί υστερεί και αποτελεί απειλή για τους ιδρυτικούς σκοπούς της πολιτικής κοινωνίας. Η ποινή που έχει προταθεί από τον Δία είναι η θανατική ποινή («κτείνειν ὡς νόσον πόλεως»). Από την άλλη η αντίστοιχη προβλεπόμενη ποινή από τον ανθρώπινο νόμο είναι η ἀτιμία, δηλαδή η στέρηση των πολιτικών δικαιωμάτων και η εξορία.

    Ίσως η ποινή του Πρωταγόρα να φαίνεται ηπιότερη σε σχέση με αυτή που επιβάλλει ο Δίας ̇ έχουν όμως και οι δύο τον ίδιο σκοπό: να οδηγήσουν τους ανθρώπους στην αρετή. Έτσι, προβάλλεται ο παιδευτικός ρόλος των νόμων. Αν, βέβαια, λάβουμε

    page3image639552560 page3image639550768 page3image639550960 page3image639551248 page3image639091136 page3image639091424

    page4image639292016

    υπόψη μας τη σημασία που έχει η πόλη και η συμμετοχή του πολίτη στα κοινά την εποχή αυτή, καταλαβαίνουμε πως η ποινή που αναφέρει ο Πρωταγόρας είναι ισάξια ή και αυστηρότερη από αυτή που προτείνει ο πατέρας των θεών.

    Β3.

    1. Λάθος 2. Λάθος 3. Σωστό 4. Σωστό 5. Λάθος

    Β4α

    1-ε ( σποράδην-σπαρτά )
    2-γ ( σκεδαννύμενοι-διασκέδαση ) 3-στ ( ἀπώλλυντο-πανωλεθρία ) 4-ζ ( ἱκανός-άφιξη)
    5-η ( μετεχόντων-σχολικός )
    6-α ( θές-παρακαταθήκη )
    Β4Β.

    •   Είναι πλέον γνωστό ότι το χρήμα διαφθείρει τους ανθρώπους.
    •   Ο Όμηρος είναι ο δημιουργός της «Iλιάδας» και της «Οδύσσειας».

      Β5.

      Σύμφωνα με τον Καλλικλή αδικία είναι η εξουσία που επιβάλλουν οι πολλοί και αδύναμοι στους λίγους και ισχυρούς με στόχο την εξυπηρέτηση των προσωπικών τους συμφερόντων. Τονίζεται ιδιαίτερα το αριθμητικό τους πλεονέκτημα, το οποίο τους δίνει τη δυνατότητα να εκφοβίζουν τους δυνατούς και ικανούς, οι οποίοι αποτελούν τη μειοψηφία σε μια πολιτική κοινωνία. Ως βασική αιτία της αδικίας ο Καλλικλής ορίζει το αίσθημα κατωτερότητας των πολλών και αδυνάμων έναντι των λίγων και ισχυρών, το οποίο τους οδηγεί στη διεκδίκηση ίσων πολιτικών δικαιωμάτων για όλους. Καταλήγοντας ο Καλλικλής καταδικάζει την αντίληψη των πολλών για το δίκαιο και το άδικο, θεωρώντας πως έρχεται σε αντίθεση με το δίκαιο της φύσης που προέτασσε το δικαίωμα των ανώτερων και ισχυρών να υπερέχουν έναντι των αδυνάμων και υποδεεστέρων.

    page4image667308704 page4image667308992 page4image667309280 page4image667309568 page4image667309856 page4image667310144 page4image667310432 page4image667310848 page4image667311136 page4image667311424 page4image667311712 page4image667312000 page4image667312288 page4image667312576 page4image667312864 page4image667313408page4image667313600 page4image667313888 page4image667314176 page4image667314464 page4image667314752 page4image667315040 page4image667315328 page4image667315616

    page5image667364944

    Από την άλλη πλευρά ο Πρωταγόρας στο συγκεκριμένο χωρίο τονίζει την αξία της δικαιοσύνης στη συγκρότηση και εύρυθμη λειτουργία των πολιτικών κοινοτήτων. Η απουσία πολιτικής αρετής σημαίνει ουσιαστικά απουσία πολιτεύματος, νόμων και θεσμών. Χωρίς αυτές τις προυποθέσεις οι άνθρωποι αδικούν και αδικούνται, με αποτέλεσμα τη διάσπαση της κοινωνικής συνοχής. Η αιδώς και η δίκη , τις οποίες στέλνει ο Δίας μέσω του Ερμή στους ανθρώπους καθολικά, θεμελιώνουν τον κώδικα αξιών και δικαίου των κοινωνιών. Είναι αλληλένδετες έννοιες οι οποίες όχι μόνο στοχεύουν στην τήρηση του νόμου, αλλά και στην εσωτερική ανάγκη του ανθρώπου για δικαιοσύνη, αλληλοσεβασμό, αμοιβαία εμπιστοσύνη ενώ εξασφαλίζουν την κοινωνική ισορροπία.

    Η βασική διαφοροποίηση ανάμεσα στις δύο απόψεις έγκειται στο ότι ο Πρωταγόρας τονίζει την ανάγκη του ανθρώπου για κοινωνική συμβίωση (αρχικά για να προστατευτεί από τα θηρία) και την απόκτηση της πολιτικής αρετής αλλά και της θέσπισης νόμων προκειμένου να επιτευχθεί η εύρυθμη λειτουργία της κοινωνίας. Αντίθετα, ο Καλλικλής τονίζει κυρίως την έμφυτη τάση των ανθρώπων να λειτουργούν ατομικά εξυπηρετώντας τα προσωπικά τους συμφέροντα και όχι συλλογικά στο πλαίσιο του κοινωνικού συνόλου. Έτσι, με αυτόν τον τρόπο η έννοια της δικαιοσύνης αλλοιώνεται, αφού δε βασίζεται στους θεσπισμένους νόμους, αλλά στα ένστικτα του ανθρώπου για υπεροχή.

    ΘΕΜΑ Γ

    Γ1. Ο Άνυτος λοιπόν από τη μία μεριά, ακόμα και μετά το θάνατο του, έχει κακή φήμη εξαιτίας της κακής αγωγής του γιου του και της δικής του απερίσκεπτης υπεροψίας. Ο Σωκράτης από την άλλη επειδή εξύψωνε τον εαυτό του στο δικαστήριο, διέγειρε το φθόνο κι οδήγησε πιο πολύ τους δικαστές στην θανατική του καταδίκη. Σ’ εμένα όμως φαίνεται ότι έχει τύχει τη μοίρα που αγαπούν οι θεοί∙

    Γ2.

    Στο απόσπασμα από τον επίλογο του έργου ‘’Απολογία Σωκράτους’’, ο Ξενοφών διατυπώνει τις κρίσεις του για τη στάση του Σωκράτη στο δικαστήριο. Ο ιστορικός θεωρεί ότι ο Σωκράτης επέδειξε ψυχική ρώμη, γιατί αποφάσισε ότι ήταν προτιμότερο να πεθάνει παρά να ζει, αφού ποτέ δεν ήταν αντίθετος σε κάτι που θεωρούσε αγαθό ( << έπεδείξατο δε τῆς ψυχῆς…χπροσάντης ἦν >> ). Μάλιστα ούτε και μπροστά στον θάνατο επέδειξε δειλία, αλλά εύθυμα τον αποδέχτηκε και πλήρωσε το χρέος του σε αυτόν ( << οὐδὲ πρὸς τὸν θάνατον … ἐπετελέσατο>> ).

    Στο παρατιθέμενο απόσπασμα από τον επίλογο έργου «Απολογία Σωκράτους» ο Ξενοφών διατυπώνει τις κρίσεις του για τη στάση του φιλοσόφου στο δικαστήριο.

    Ο ιστορικός θεωρεί ότι ο Σωκράτης επέδειξε αξιοθαύμαστη ψυχική ρώμη.

    Έκρινε ότι ήταν προτιμότερο να πεθάνει παρά να ζει έχοντας παραβεί τις ηθικές αρχές στις οποίες πίστευε. Κι αυτό, γιατί ποτέ δεν ήταν αντίθετος σε κάτι που θεωρούσε αγαθό («επεδείξατο δε της ψυχής…προσάντης ήν»).

    page5image668379696 page5image668379984 page5image668380272 page5image668380560 page5image668380848 page5image668381136 page5image668381424 page5image668381840 page5image668382128 page5image668382416 page5image668382704 page5image668382992 page5image668383280 page5image668383568 page5image668383856 page5image668384400 page5image668384592page5image668384880 page5image668385168 page5image668385456 page5image668385744 page5image668386032

    page6image667365200

    Μάλιστα, ούτε και μπροστά στον θάνατο επέδειξε δειλία, αλλά ευχάριστα την αποδέχτηκε και πλήρωσε το ρέος που σε αυτόν («ουδέ προς τον θάνατος… επετελέσατο»).

    Ο Ξενοφώντας αντιλαμβάνεται τη σοφία και τη γενναιότητα του Σωκράτη και γι’ αυτούς τους λόγους τον μνημονεύει και τον επαινεί ( « ἐγὼ μὲν δὴ κατανοῶν… οὐκ ἐπαινεῖν» ).

    Γ3.

    Α) Ἡμῖν μέν οὖν δοκεῖ θεοφιλεστέρων μοιρῶν τετυχηκέναι · τῶν μέν βίων τά χαλεπώτερα. Β) γνῶθι

    Ζῆ /(Ζῆθι)

    Τεθνηκώς/ τεθνεώς ἴσθι

    Γ4.

    Α) Συντακτική αναγνώριση όρων του κειμένου:

    διὰ τὸ μεγαλύνειν: εμπρόθετος επιρρηματικός προσδιορισμός του αναγκαστικού αιτίου στην μετοχή ̈ἐπαγόμενος ̈

    τοῦ ζῆν: έναρθρο απαρέμφατο, ως γενική συγκριτική (β ́όρος σύγκρισης) από το συγκριτικού βαθμού πίθετο «κρεῖττον» , ετερόπτωτος ονοματικός προσδιορισμός (α όρος: το τεθνάναι)

    τοῦ ἀνδρὸς: γενική κτητική, ως ετερόπτωτος ονοματικός προσδιορισμός στα ουσιαστικά «τήν σοφίαν» και « την γενναιότητα» (προσδιορίζει λέξεις που φανερώνουν προτέρημα)

    ἀξιομακαριστότατον: κατηγορούμενο στο αντικείμενο «τὸν ἄνδρα» του δοξαστικού ρήματος «νομίζω»

    Γ4. Β) «εἰ δέ τις τῶν ἀρετῆς ἐφιεμένων ὠφελιμωτέρῳ τινὶ Σωκράτους συνεγένετο, ἐκεῖνον ἐγὼ τὸν ἄνδρα ἀξιομακαριστότατον νομίζω.»: Ο υποθετικός λόγος αποτελείται από την ΥΠΟΘΕΣΗ (δευτερεύουσα υποθετική πρόταση: εἰ …συνεγένετο, δηλαδή εἰ+οριστική) και την ΑΠΟΔΟΣΗ (κύρια πρόταση: ἐκεῖνον …νομίζω, δηλαδή οριστική ενεστώτα). Επομένως δηλώνει το ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟ (ΥΠΟΘΕΣΗ: εἰ+οριστική, ΑΠΟΔΟΣΗ: κάθε έγκλιση) .

    ΜΕΤΑΤΡΟΠΗ ΣΕ ΠΡΟΣΔΟΚΩΜΕΝΟ: ἐάν … συγγένηται, νομιῶ (ΥΠΟΘΕΣΗ: ἐάν + υποτακτική, ΑΠΟΔΟΣΗ: οριστική Μέλλοντα).

    page6image668648128 page6image668648416 page6image668648704 page6image668648992 page6image668649280 page6image668649568 page6image668649856 page6image668650272 page6image668650560 page6image668650848 page6image668651136 page6image668651424 page6image668651712 page6image668652000 page6image668652288 page6image668652832 page6image668653024page6image668653312 page6image668653600 page6image668653888 page6image668654176 page6image668654464

    page7image667495232

    Επιμέλεια:

    ΓΙΑΝΝΑΚΗΣ ΝΙΚΟΛΑΣ, ΤΖΙΤΖΙΚΑΚΗΣ ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ, ΜΠΙΤΣΙΚΑ ΜΑΡΙΑ, ΚΑΝΤΑΡΙΔΟΥ ΧΡΥΣΑ, ΠΑΤΣΑΟΥΡΑ ΕΛΕΝΗ, ΝΕΥΡΑ ΜΑΡΙΑ, ΓΕΡΑΣΗ ΠΟΛΥΞΕΝΗ, ΓΙΟΥΒΑΝΑΚΗ ΦΕΝΙΑ, ΛΙΝΑΡΔΑΚΗ ΘΑΝΙΑ, ΧΡΙΣΤΟΦΟΡΑΚΗ ΚΙΚΗ, ΠΑΠΑΤΖΙΚΗ ΤΡΙΑΔΑ, ΜΑΚΡΑΚΗ ΓΕΩΡΓΙΑ, ΚΑΡΑΝΙΚΟΛΑ ΕΛΕΝΗ, ΤΣΙΩΛΗΣ ΓΙΩΡΓΟΣ, ΖΩΓΡΑΦΟΥ ΕΛΕΝΑ, ΜΕΛΙΣΣΟΥΡΓΟΥ ΜΑΡΙΑΝΘΗ, ΓΕΩΡΓΙΑΔΟΥ ΑΝΑΣΤΑΣΙΑ, ΒΕΡΝΕΖΟΥ ΧΡΙΣΤΙΝΑ

    και τα κέντρα ΔΙΑΚΡΟΤΗΜΑ: Πειραιάς, Κερατσίνι, Μοσχάτο, Παγκράτι Κέντρο, Βριλήσσια, Καβάλα, Γκύζη, Θεσσαλονίκη Καλαμαριά, Ηράκλειο Κρήτη, Αλεξανδρούπολη, Αρτέμιδα

    page7image667554672 page7image667554960 page7image667555248 page7image667555536 page7image667555824 page7image667556112 page7image667556400 page7image667556816 page7image667557104 page7image667557392 page7image667557680 page7image667557968 page7image667558256 page7image667558544 page7image667558832 page7image667559376 page7image667559568page7image667559856 page7image667560144 page7image667560432 page7image667560720 page7image667561008

Διαβάστε Επίσης

Συρία: Τούρκοι στρατιώτες σκότωσαν 4 μέλη οικογένειας, εκ των οποίων 3 παιδιά…

Τέσσερα μέλη της ίδιας οικογένειας σκοτώθηκαν σήμερα σε