Και στης… Μαρίας την ποδιά σφάζονταν παλικάρια…


Μαρία Πενταγιώτισσα: Στα πόδια της σφάζονταν παλικάρια...

Εκθαμβωτική η ομορφιά της – Η σχέση της με τον «Τουρκάκη»- Η δολοφονία του αδερφού της

Μαρία Πενταγιώτισσα: μια ιδιαιτέρως όμορφη γυναίκα από τη Φωκίδα, η οποία έζησε τον 19ο αιώνα, ο δέ βίος της απετέλεσε θέμα πολλών μυθιστορημάτων, δημοτικών τραγουδιών, θεατρικών έργων, ταινιών(…).

Εγεννήθη στους Πενταγιούς (από το Πέντε Άγιοι κατά τον Δ. Γεωργακά) Δωρίδος στη Φωκίδα, το 1821.

Ο πατέρας της ήτο γραμμματοδιδάσκαλος, όπως και ο αδερφός της, ο Θανάσης (ήτοι, δάσκαλοι των βασικών γραμμάτων). Όμορφη πολύ η ιδία, αλλά και τολμηρή, προκαλούσε το φθόνο με την παρουσία της και οσάκις εκκλησιάζετο και δή χωρίς μαντίλι -τολμηρό/εκσυγχρονιστικό για την εν λόγω εποχή- οι συγχωριανές ψιθύριζαν: «ήρθε η πριμαντόνα».

Φημολογείται ότι και αυτή η βασίλισσα Αμαλία ακόμη έμεινε έκθαμβη από την ομορφιά της, όταν η Μαρία έσυρε το χορό στη Λιβαδειά το 1845, προς τιμήν της.
Πολλοί άνδρες τήν ερωτεύτηκαν. Ο Δημήτρης Χρ. Χαλατσάς στα «Ληστρικά Τραγούδια» εκδ. 2003 (βιβλιοπωλείο Εστία), αναφέρει ότι το επώνυμό της ήτο Αθανασοπούλου, ενώ το Δασκαλοπούλου κατ΄ άλλους, οφείλεται στο επάγγελμα του πατρός και αδερφού αυτής. Το «Μαρή Δασκαλοπούλα’’ που ενυπάρχει σε παραλλαγές του τραγουδιού «Μαρία Πενταγιώτισσα» (ή στα Σάλωνα σφάζουν αρνιά), χρονολογούμενο το έτος 1848, παρερμηνεύθη από μεταγενέστερους συγγραφείς και εθεωρήθη ως το επώνυμό της.

Ο έρωτάς της με τον Τουρκάκη

Μεγάλος ο έρωτας του συγχωριανού της Γιώργου Παπαγεωργίου ή Τουρκάκη για την Μαρία, που ευτυχώς για αυτόν η κοπέλα ανταποκρίθηκε στο αίσθημά του, ωστόσο, αντετάχθη σφοδρά ο αδελφός της Μαρίας, ο Θανάσης.

Μετά από μια έντονη λογομαχία στη θέση «Πλαγιά της Γεραβίνας» έξω από τους Πενταγιούς, ο Γιώργος σκότωσε τον αδελφό της Μαρίας και τόν έριξε σε ένα κάρκανο (φυσικό πηγάδι σε βράχους), βάθους περί τα 40 m, σκεπάζοντας το στόμιο με πέτρες. Η έντονη δυσοσμία που αναδυόταν από το πηγάδι, οδήγησε τους συγχωριανούς της Μαρίας στο σημείο αυτό και κάποιος τολμηρός κάτοικος των Πενταγιών, ο Κοντολούκας, κατέβηκε στον πυθμένα του κάρκανου δεμένος και βγάζοντας στην επιφάνεια το άψυχο σώμα του Θανάση.

Ο Γιώργος συνελήφθη όπως και η Μαρία ως συνεργός του και αφού δικάστηκαν από το Κακουργιοδικείο Μεσολογγίου, ο μέν Γιώργος κατεδικάσθη σε βαριά ποινή και οδηγήθη στις φυλακές Πατρών, ενώ η Μαρία σε ποινή δύο χρόνων, την οποία εξέτισε στις φυλακές Άμφισσας.

Επ΄αυτού υπάρχει διχογνωμία. Κατά τη Βικιπαίδεια η Μαρία αθωώθη, χάρη στην πίεση που ήσκησε ο γιος ενός εκ των ενόρκων, ενώ κατά την Εγκυκλοπαίδεια «ΠΑΠΥΡΟΣ – ΛΑΡΟΥΣ – ΜΠΡΙΤΑΝΙΚΑ», έκδοση 2007, στηριζόμενη στα έργα των Α. Κυριακού και Γ. Τσουκαλά «Μαρία Πενταγιώτισσα», ο Γιώργος (Τουρκάκης), ήτο σύζυγος ξαδέλφης της Μαρίας και πατέρας ενός παιδιού, όπου σκότωσε τη γυναίκα και το παιδί του, ώστε να μπορέσει να παντρευτεί την αγαπημένη του Μαρία.

Ο Δ. Χαλατσάς αναφέρει την εκδοχή ότι ίσως η Μαρία δημιούργησε σχέση στη φυλακή, με κάποιον από τους χωροφύλακες φρουρούς της, όσο για τη μικρή ποινή που τής επεβλήθη γράφει ότι ο πρόεδρος των ενόρκων, διαπρεπής Μεσολογγίτης, είπε χαρακτηριστικά: «Δεν άντεχα όπως τήν έβλεπα την καρα…άρα, ήταν τόσο όμορφη» !

Μετά την αποφυλάκισή της (όλες οι πηγές συμφωνούν επ΄αυτού), παντρεύτηκε τον χήρο αγρότη Αρμάου, από το γειτονικό στους Πενταγιούς χωριό, Παλαιοκάτουνο (σήμερα Κροκύλιο) και ανέθρεψε τα τέσσερα (4) παιδιά του, ωστόσο η ίδια δεν απέκτησε παιδιά – απεβίωσε δέ το 1885.

Λογοτεχνία – Θεατρικά έργα/ταινίες για την Μαρία
Η ιστορία της Μαρίας «κινείται» στα όρια του θρύλου. Ο Κωστής Παλαμάς στην ποιητική συλλογή: «Τα Μάτια της Ψυχής μου» (1890) τής αφιέρωσε ένα πολύστιχο ποίημα, όπου ύμνησε την ομορφιά της. Για την Μαρία, έγραψαν επίσης ο Π. Νιρβάνας, ο Δ. Καμπούρογλου (κυρίως για τα τελευταία χρόνια της ζωής της, μερικά από τα οποία μάλιστα, κατά μία εκδοχή, πέρασε σε μοναστήρι) και ο Α. Καρκαβίτσας (περιοδικό «Εστία», τόμος ΚΗ’, σελ. 97-100, 1889).

Εκτός από δημοτικό τραγούδι, με τις δεκάδες ερμηνείες και παραλλαγές, η Μαρία η Πενταγιώτισσα έγινε ρομαντικό μυθιστόρημα, θεατρικό έργο, παράσταση του θεάτρου σκιών, μυθιστόρημα δημοσιευθέν σε εφημερίδες, κυρίως δέ ληστρικό μυθιστόρημα. Σε μια σειρά μυθιστορημάτων του Α. Κυριακού (από το 1905 ως το 1923) εμφανίζεται ως λησταρχίνα -ανακριβές- καθώς η Πενταγιώτισσα δεν είχε σχέση με ληστείες.

Το 1927-1928, επεσκέφθη τους Πενταγιούς ο Αχιλλέας Μαδράς, ίνα συγκεντρώσει υλικό για κινηματογραφική ταινία, με θέμα τη ζωή της Μαρίας. Βρήκε όμως κλειστά στόματα. Η ταινία παρ’ όλα αυτά, εγυρίσθη και προεβλήθη το 1929. Τίτλος της, φυσικά, «Μαρία Πενταγιώτισσα». Κι εδώ η υπόθεση ξεφεύγει από την πραγματικότητα, καθώς η Μαρία εγκαταλείπει το χωριό της και ακολουθεί τον αγαπημένο της, ένα γενναίο λήσταρχο, στα βουνά. Αν και εδέχθη άσχημες κριτικές, εχαρακτηρίσθη ως «εθνική μας ταινία» από το κοινό, αλλά και έντυπα της εποχής ησχολήθησαν με το θέμα, με πρωταγωνιστές την Φρίντα Πουπελίνα (με το ψευδώνυμο Νένα Μάη), τον Αιμίλιο Βεάκη, τον Αχιλλέα Μαδρά(…). Το κράτος ενίσχυσε τον Μαδρά με στρατιώτες και πολεμικό υλικό για τις ανάγκες της ταινίας και προεβλήθη με μεγάλη επιτυχία στην Αθήνα. Το 1957, προεβλήθη η ταινία «Μαρία Πενταγιώτισσα» σε σενάριο και σκηνοθεσία Κώστα Ανδρίτσου, με πρωταγωνιστές την Αλίκη Βουγιουκλάκη, τον Ανδρέα Μπάρκουλη, τον Στέφανο Στρατηγό, τον Λάμπρο Κωνσταντάρα, τον Θεόδωρο Μορίδη, τον Κώστα Χατζηχρήστο, τον Θανάση Βέγγο(…). Η ταινία έκοψε 31.254 εισιτήρια και εκτοξεύοντας τη δημοτικότητα της Αλίκης θεαματικά.

Ωστόσο, άξια αναφοράς και η ταινία του 1967, με τίτλο: «Η Κόρη της Πενταγιώτισσας» σε σενάριο Νέστορα Μάτσα, σκηνοθεσία Αντώνη Τέμπου και πρωταγωνιστές τους: Γιώτα Σοϊμίρη, Χάρη Παναγιώτου, Θεόδωρο Μορίδη, Στέφανο Στρατηγό, Σωτήρη Μουστάκα(…). Η ταινία έκοψε 55.483 εισιτήρια.

Εν τέλει, κατά το βιβλίο του Δ. Χαλατσά: «Ληστρικά Τραγούδια», η δικογραφία του Κακουργιοδικείου Μεσολογγίου για την υπόθεση της Μαρίας και του «Τουρκάκη» υπήρχε στο Εφετείο Πατρών ως το 1957 – έκτοτε, αγνοείται η τύχη της.
Άξιον λόγου το τραγούδι: «Μαρία Πενταγιώτισσα» ερμηνευθέν από την Σοφία Κολλητήρη:

https://youtu.be/xQrKnCVMIjQ?t=4

Διαβάστε Επίσης

Η Τουρκία τερματίζει τις διερευνητικές επαφές με την Ελλάδα

Έντονη η αντίδραση της Τουρκίας στη συμφωνία Ελλάδας-Αιγύπτου